Veiligheidsrapportage | Centrale Commissie Mensgebonden Onderzoek

Tijdens het onderzoek kunnen bij onderzoeksdeelnemers ongewenste voorvallen optreden, zoals mogelijke bijwerkingen. Ongewenste voorvallen dienen geregistreerd en gedocumenteerd te worden.

Afhankelijk van de ernst van het ongewenste voorval moet het ongewenste voorval ook gerapporteerd worden. De opdrachtgever van het onderzoek is verplicht om ernstige ongewenste bijwerkingen (Suspected Unexpected Serious Adverse Reactions, SUSAR’s) versneld te melden in EudraVigilance. Jaarlijks moet bovendien een veiligheidsrapportage (annual safety report, ASR) worden ingediend in CTIS. De ASR bevat een geaggregeerde analyse van alle veiligheidsinformatie en hierin zijn opgenomen alle ernstige ongewenste voorvallen (SAEs), waaronder alle opgetreden ernstige bijwerkingen. Daarnaast zijn er aanvullende verplichtingen ten aanzien van de veiligheid van de onderzoeksdeelnemers. In sommige situaties kan het bijvoorbeeld nodig zijn dringende veiligheidsmaatregelen te nemen (zie hiervoor de sectie Notificaties).
Onderstaande flowchart geeft een overzicht van de registratie- en rapportageverplichtingen voor (ernstige) ongewenste voorvallen.

Het proces start bij het melden van een ongewenst voorval aan de onderzoeker door de deelnemer, onderzoeksverpleegkundige, partner van deelnemer, et cetera of doordat de onderzoeker zelf een ongewenst voorval constateert. Vervolgens registreert en documenteert de onderzoeker het voorval tenzij het protocol anders voorschrijft. Vervolgens wordt er beoordeeld of het een ernstig voorval betreft. Indien het voorval niet ernstig van aard is, dan betreft het een ongewenst voorval (in het Engels Adverse Event, afgekort AE). De onderzoeker rapporteert voorvallen, die volgens het onderzoeksprotocol aan de verrichter gemeld moeten worden (bijvoorbeeld via een Case Report Form (afgekort CRF) Indien het voorval ernstig van aard is, betreft het een ernstig ongewenst voorval (in het Engels Serious Adverse Event, afgekort SAE). De onderzoeker moet het voorval zonder onnodig uitstel en niet later dan 24 uur na kennisname aan de verrichter melden, inclusief beoordeling van relatie en ernst, tenzij het protocol anders voorschrijft. Vervolgens wordt er gekeken of er een mogelijk oorzakelijk verband is met het onderzoeksgeneesmiddel. Indien er geen oorzakelijk verband is met het onderzoeksgeneesmiddel, dan gaat het om een ernstig ongewenst voorval (in het Engels Serious Adverse Event, afgekort SAE). De opdrachtgever moet alle ernstige ongewenste voorvallen vermelden in een samenvattende tabel in de jaarlijkse veiligheidsrapportage in CTIS. Indien er wel een oorzakelijk verband is met het onderzoeksgeneesmiddel, dan wordt vervolgens beoordeeld of het een onverwacht voorval betreft op basis van de referentie-informatie over de veiligheid van dat onderzoeksgeneesmiddel (in Engels Reference Safety Information, afgekort RSI). Indien het ernstige ongewenste voorval niet onverwacht is op basis van de RSI, maar verwacht is, dan gaat het om een ernstige verwachte bijwerking (in het Engels Serious Adverse Reaction, afgekort SAR). De opdrachtgever vermeldt alle ernstige bijwerkingen in de jaarlijkse veiligheidsrapportage in CTIS. Indien het ernstige ongewenste voorval onverwacht is op basis van de RSI, dan betreft het een ernstige onverwachte bijwerking of SUSAR (in het Engels Suspected Unexpected Serious Adverse Reaction). De opdrachtgever meldt de SUSAR versneld in EudraVigilance en de opdrachtgever vermeldt alle SUSAR’s in de jaarlijkse veiligheidsrapportage in CTIS. Overkoepelend houdt de opdrachtgever een register bij van alle ongewenste voorvallen (AE’s, SAE’s, SAR’s en SUSAR’s).

Auxiliaire geneesmiddelen (AxMP's)

De veiligheidsrapportage over geregistreerde AxMP’s vindt plaats overeenkomstig titel IX van Richtlijn 2001/83/EG. Gerelateerde voorvallen moeten worden gerapporteerd in EudraVigilance (post marketing module) of via de registratiehouder of via het nationale meldsysteem (voor Nederland is dit Lareb).
Voor niet-geregistreerde AxMP’s gelden dezelfde CTR-vereisten als voor het onderzoeksgeneesmiddel ten aanzien van de verplichtingen van de onderzoekers en opdrachtgevers voor de verzameling, registratie, behandeling en rapportage van ongewenste voorvallen (zie recommendations on auxiliary medicinal products in clinical trials). SUSAR’s gerelateerd aan niet-geregistreerde AxMP’s moeten worden gerapporteerd in EudraVigilance (clinical trial module).

Meer informatie

Uitgebreide informatie over veiligheidsrapportages van onderzoeksgeneesmiddelen is te vinden in hoofdstuk VII en bijlage III van de CTR en in hoofdstuk 7 van de Q&A CTR.

Definities

AE (adverse event, ongewenst voorval): een schadelijk medisch verschijnsel bij een onderzoeksdeelnemer aan wie een geneesmiddel wordt toegediend, welk verschijnsel niet noodzakelijk een oorzakelijk verband met die behandeling heeft.

SAE (Serious Adverse Event, ernstig ongewenst voorval): een schadelijk medisch verschijnsel dat, ongeacht de dosis, opname in een ziekenhuis of verlenging van de opname in een ziekenhuis noodzakelijk maakt, blijvende of significante invaliditeit of arbeidsongeschiktheid veroorzaakt dan wel zich uit in een aangeboren afwijking of misvorming, levensgevaar oplevert, dodelijk is of op basis van medische evaluatie als ernstig wordt beschouwd.

SAR (Serious Adverse Reaction, ernstige verwachte bijwerking): een ernstige bijwerking waarvan de aard, ernst of uitkomst overeenkomt met de goedgekeurde referentie-informatie over de veiligheid.

SUSAR (Suspected Unexpected Serious Adverse Reaction, onverwachte ernstige bijwerking): een ernstige bijwerking waarvan de aard, ernst of uitkomst niet overeenkomt met de goedgekeurde referentie-informatie over de veiligheid.

De onderzoeker registreert en documenteert alle ongewenste voorvallen, en meldt alle SAE’s aan de opdrachtgever, tenzij het protocol anders voorschrijft. SAE’s moeten zonder onnodig uitstel maar niet later dan 24 uur nadat er kennis van is genomen, aan de opdrachtgever worden gemeld, tenzij in het protocol is bepaald dat voor bepaalde SAE’s geen onmiddellijke melding vereist is.

Individuele SAE’s, met uitzondering van SUSAR’s (zie SUSAR’s), maar met inbegrip van SAR's, hoeven niet te worden gemeld in CTIS of in Eudravigilance. De sponsor neemt een geaggregeerde tabel met alle SAE's op in de jaarlijkse veiligheidsrapportage (ASR) die via CTIS moet worden ingediend.

Alle SUSAR’s van het onderzoeksgeneesmiddel of gerelateerd aan dezelfde werkzame stof in een geneesmiddelenstudie van dezelfde of een andere opdrachtgever (onderdeel van hetzelfde moederbedrijf of met wie de opdrachtgever samenwerkt bij de ontwikkeling van een geneesmiddel), moeten elektronisch worden gemeld via Eudravigilance door de opdrachtgever (of door een andere partij op basis van een formele overeenkomst met de opdrachtgever van de geneesmiddelenstudie).